Waarom twijfelen tijdens het leren juist een goed teken is.
We beginnen vaak met veel enthousiasme aan iets nieuws. De eerste stappen gaan soepel, je snapt het trucje en je zelfvertrouwen schiet omhoog. Tot je ontdekt hoeveel je nog niet weet. Dat kantelpunt, waarop je ziet dat de werkelijkheid complexer is dan gedacht, voelt ongemakkelijk. In het Dunning-Kruger-effect heet dat de valley of despair.
Van de peak of mount stupid naar de valley of despair
Starters overschatten vaak hun kunnen, omdat ze de complexiteit nog niet zien. Dat is de eerste piek in de curve, met de weinig subtiele naam peak of mount stupid. Gevorderden onderschatten zichzelf juist, omdat zij die complexiteit wél kennen. Na die eerste piek zak je af naar de valley of despair: je beseft hoe groot het onderwerp is en bent geneigd af te haken. Laat ik het helder zeggen: dat is oké. Die vallei is geen mislukking, maar een teken dat je aan het leren bent.
Klein zijstapje voor de kenners: deze curve is een populaire bewerking. Dunning en Kruger zelf beschreven vooral dat starters zichzelf overschatten en gevorderden zichzelf onderschatten. Ik gebruik de bekende curve hier bewust als beeld voor het leerproces, niet als exact onderzoeksresultaat. Datzelfde dal is bekend als het over leren gaat, denk aan de 'leerkuil' van James Nottingham.
Wat helpt
- Blijf nieuwsgierig. Formuleer concrete vragen in plaats van twijfels.
- Zoek feedback. Vraag een collega: wat zie jij dat ik nog niet zie?
- Maak het klein. Eén experiment, één nieuwe taak, één iteratie.
- Vier voortgang. Niet alleen resultaten, maar ook geleerde lessen.
Voor leiders
Herken de valley of despair bij jezelf én bij je mensen. Normaliseer dat het erbij hoort, bied houvast met kaders, coaching en tijd, en bouw aan psychologische veiligheid. Zo voorkom je dat talent afhaakt precies op het moment dat echte groei begint. En staat iemand nog op mount stupid? Help diegene dan op een opbouwende manier te reflecteren.
Aan het eind van de vallei ligt duurzaam zelfvertrouwen. Niet gebaseerd op overschatting, maar op ervaring en het besef dat je blijft leren. Dus merk je vandaag dat het lastig is? Blijf jezelf vertrouwen en wees niet bang om hulp te vragen. Wat is jouw eerstvolgende kleine stap om uit de valley of despair te klimmen?
Chris Testerink Podium CT — Learn | Grow | Perform